Een artikel over mijn ervaring met Tourette

Sinds kort ben ik begonnen met een reeks populaire artikelen over thema's die op het grensvlak liggen tussen wetenschap, filosofie, en geloof.

De eerste gaat over mijn eigen ervaring met Gilles de la Tourette, en is nu gepubliceerd op Mercatornet. Hij is hier te vinden:

http://www.mercatornet.com/articles/view/why_genes_environment_us

Veel leesplezier!

Leidenhoven College op AT5

Gisteren is het AT5 programma 'De Straten van Amsterdam' langsgeweest in Leidenhoven College om te filmen. De eerste 10 minuten van het programma zijn we in beeld. Zie hieronder.

Driekoningen: De diversiteit van de menselijke wijsheid ontmoet Jezus

Vandaag viert de kerk het feest van Driekoningen. Uit het verhaal van de drie wijzen of koningen die Jezus bezoeken, valt veel te leren. Zo staan ze bijvoorbeeld symbool voor het feit dat in Jezus het heil van God de hele mensheid bereikt – alle naties, rassen, stammen, en leeftijden. In de kerststallen zal je dan ook meestal zien dat de drie koningen een verschillende leeftijd hebben, en er zijn altijd verschillende huidskleuren bij. Het is dus het katholieke feest van diversiteit, maar ook van de menselijke wijsheid die Jezus ontmoet.

In het laatste Jezus boek van paus Benedictus XVI vond ik een paar mooie citaten over dit feest.

"De Wijzen uit het Oosten vormen een begin. Ze symboliseren de opgang van de mensheid naar Christus. Ze openen een stoet die door de geschiedenis trekt. Ze staan niet alleen symbool voor diegenen die Christus gevonden hebben. Ze staan ook symbool voor de innerlijke verwachting van de menselijke geest, voor de beweging in de richting van Christus die de godsdiensten en het menselijk verstand bezielt." (Jezus van Nazareth, proloog, de Kinderjaren. Benedictus XVI. P95).

De mens die op gaat naar Jezus dus, bewust of onbewust. Verderop komt er nog een verdere uitwerking van dit 'opgaan' naar aanleiding van het verhaal van de wijzen die de ster volgden naar Jeruzalem.

"Als het zo is dat de Wijzen, die dankzij de ster naar de koning van de Joden op zoek gingen, symbool staan voor de beweging van de volkeren in de richting van Christus, dan houdt dat in dat de kosmos spreekt van Christus; maar ook dat zij spreekt op een wijze die voor de mens, in zijn feitelijke bestaansconditie, niet volledig te ontraadselen is. De taal van de schepping geeft veel aanwijzingen. Ze wekt in de mens het vermoeden van de Schepper. Ze wekt ook de verwachting, ja zelfs de hoop dat deze God zich ooit tonen zal. En tegelijk wekt ze het bewustzijn dat de mens Hem tegemoet kan en moet gaan. Maar de kennis die opwelt uit het geschapene en haar neerslag vindt in de godsdiensten, kan ook verdwalen; dan brengt ze de mens niet meer in beweging, boven zichzelf uit, maar dan verleidt ze hem om systemen te omarmen waarmee hij denkt de verborgen machten van de wereld aan te kunnen.

"In ons verhaal is van allebei iets te zien. De ster leidt de Wijzen aanvankelijk slechts naar Judea. Het ligt voor de hand dat zij op hun zoektocht naar de pasgeboren koning der Joden naar de koningsstad van Israël en naar het paleis van de koning gaan. Daar moet de toekomstige koning immers wel geboren zijn. Vervolgens hebben ze de instructie van Israëls heilige Schriften nodig, het woord van de levende God, om de uiteindelijke weg te vinden naar de ware erfgenaam van David." (Jezus van Nazareth, proloog, de Kinderjaren. Benedictus XVI. P98).

Ik vind dat in dit stuk de relatie tussen het menselijk denken en de goddelijke openbaring bijzonder treffend verwoord is. De drie koningen illustreren deze relatie voortreffelijk.

Een tweede boek dat gaat over de ontmoeting tussen menselijke wijsheid en de persoon van Jezus is het boekje "Socrates meets Jesus" van Peter Kreeft, dat ik niet lang geleden uit las. Socrates wordt wakker op een Amerikaanse theologie campus in de jaren 80. Hij begint studenten en professoren te ondervragen over hun manier van denken. Het boekje bestaat uit verschillende Socratische dialogen, die echt aan het denken zetten. Ik heb er veel van geleerd. Van harte aanbevolen!

De kersttoespraak van de Paus

Voor degenen die het gemist hebben. Hier een link naar de kersttoespraak van de Paus. Hij heeft het over twee thema's waar hij vaak op terugkomt: vrede en solidariteit.

http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=5236

Het Woord brengt de Zin - Zalig Kerstfeest!

Beste Lezers,

Graag zou ik het persoonlijker doen, maar ik wens ieder van jullie van harte een zalig kerstfeest en een heel gelukkig 2014. 

Om de woordgrap in de titel wat te verklaren - in de Heilige Mis van vandaag wordt het eerste hoofdstuk van het Johannesevangelie gelezen waarin staat "Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond." Met "Het Woord" wordt hier de Zoon van God, de tweede persoon van de Drieëenheid bedoeld, wiens geboorte als het kindje Jezus we vandaag vieren. 

Wat dat te maken heeft met 'de Zin' wordt hopelijk duidelijk uit het kerstgedicht dat ik dit jaar schreef voor Omega, zie hieronder. Ik hoop dat het inspireert.

Hartelijke groet,

Daan

Geboren

Het blad is helemaal gevallen,
Het maakt een glibberig tapijt.
De boom beschermt zich tegen vrieskou,
Raakt zo zijn chlorofyl niet kwijt.*

 

Maar is dat alles wat ze zeggen,
Die lege takken in de lucht,
Dat bruine pad dat ons laat glijden,
De wind die steeds maar steunt en zucht?

 

Of wijst de takkenbos naar boven,
Waar straalt de bron van wereld's licht,
Die de gladde weg doet drogen,
Een glimlach brengt op ons gezicht?

 

Wie van betekenis wil horen:
Met kerstmis wordt de Zin geboren.

 

 

Daan van Schalkwijk

 

* Voor de niet-biologen onder ons: Chlorofyl wordt teruggetrokken uit de stam waardoor de bladeren bruin worden. Dan kunnen de bladeren verder afvallen zonder dat dit chlorofyl verloren gaat en kan het chlorofyl worden hergebruikt. Tot zover de biologische verklaring...

\

Mijn eerste op-ed: Losing Weight by Gaining Character

Zojuist is mijn eerste op-ed artikel verschenen op de Mercatornet website. Mercatornet publiceert opiniestukken over verschillende onderwerpen die te maken hebben met menselijke waarden en menselijke waardigheid. 

Dit stuk was oorspronkelijk gepland als conclusie van mijn proefschrift, maar uiteindelijk is het daar niet in gekomen. Vervolgens heeft Michael Cook, de editor van Mercatornet, me geholpen om een populaire versie te maken, het was wat wetenschappelijker in stijl. 

Al met al is het een leuk artikel geworden dat hier te vinden is.

http://www.mercatornet.com/articles/view/losing_weight_by_gaining_character

Beknopte populaire samenvatting van mijn proefschrift (Nederlands)

De index van dit proefschrift is hier te vinden.

Waarom is dit proefschrift belangrijk?

         Als je nu bij een doctor komt, zal de doctor vaak twee typen cholesterol laten meten: het ‘goede’ HDL-cholesterol en het ‘slechte’ LDL-cholesterol. Technisch gezien is dit achterhaald, omdat we al vrij lang in staat zijn om meer verschillende typen cholesterol te meten; we kunnen wel een stuk of 40 subfracties meten. Maar medisch gezien zijn deze metingen moeilijk te verbinden met risico op hart- en vaatziekten. Daarom wordt deze informatie aan doctoren altijd op een zeer versimpelde manier verstrekt.

         Dit proefschrift rapporteert over de ontwikkeling van een wiskundig model dat meer relevante informatie kan halen uit gedetailleerde cholesterolmetingen. Het model kan informatie over het cholesterol metabolisme rapporteren in een vorm die we ‘lipoproteïne metabole ratio’s’ noemen. We hebben ontdekt dat door een combinatie van twee ratio’s te gebruiken, we het risico op hart- en vaatziekten significant beter kunnen bepalen. De eerste ratio, die we de ‘extrahepatische lipolyse ratio’ noemen, is in het bijzonder belangrijk als iemand medicijnen neemt om de bloeddruk te verlagen. Als iemand deze medicijnen inneemt, maar het lichaam verwerkt het vet in de lipoproteïnen niet goed, dan is er een hoge kans op hart- en vaatziekten. De tweede ratio, de ‘hepatische omzetting ratio’, geeft aan hoe goed de lever werkt. Als iemand op de rand is tussen laag en middenhoog risico, kan deze ratio het verschil uitmaken tussen het wel en niet medicijnen hoeven nemen.

         We hebben deze verbeterde risico voorspelling laten zien in de klassieke ‘Framingham Heart Study’; de resultaten zullen gerepliceerd moeten worden in andere populaties om zeker van onze zaak te kunnen zijn. 

Wetenschappelijke Samenvatting van mijn Proefschrift (Nederlands)

De index van dit proefschrift is hier te vinden.

Inleiding

Hart en vaatziekten zijn wereldwijd de meest frequente doodsoorzaak, maar de diagnose is ingewikkeld en laat ruimte voor verbetering. Het onderzoek dat in dit proefschrift wordt beschreven is erop gericht om de diagnose van hart- en vaatziekten in een vroeg stadium te verbeteren.

         Op dit moment wordt hart- en vaatziekten risico vastgesteld aan de hand van een aantal risicofactoren, zoals leeftijd, geslacht, totaal cholesterol, HDL cholesterol, roken, bloeddruk en het gebruik van bloeddrukverlagende middelen. Met deze informatie kan de zogenaamde ‘Framingham risicoscore’ worden berekend, die het risico aangeeft dat men heeft om binnen 10 jaar een hartaanval te krijgen. Er zijn ook alternatieve risicoscores ontwikkeld gebaseerd op studies in andere populaties. Deze score identificeert weliswaar een subpopulatie die risico loopt op hart- en vaatziekten, maar deze identificatie laat ruimte voor verbetering.

         De biologie van lipoproteïnen is een gebied dat inzichten kan opleveren voor de verbetering van de diagnose van hart- en vaatziekten. Lipoproteïnen zijn deeltjes die cholesterol en triglyceriden door het bloed heen transporteren. In het bijzonder is van LDL (low density lipoprotein) cholesterol en de LDL deeltjesconcentratie bekend dat zij positief gecorreleerd zijn met risico op hart- en vaatziekten. LDL deeltjes bevatten het eiwit apoB (apolipoproteïne B), en zijn voor het grootste gedeelte een metabool product van grotere apoB-bevattende lipoproteïnen genaamd VLDL(Very Low Density Lipoprotein) en IDL (Intermediate Density Lipoprotein). Door technologische vooruitgang kunnen we het groottespectrum van lipoproteïnedeeltjes in steeds meer detail meten. Al bevat zo’n gedetailleerde meting veel informatie, het leidt nog niet tot diagnostische waarden die alle relevante informatie bevat en die doctoren gemakkelijk kunnen gebruiken. Er is nog een interpretatiestap nodig om de gedetailleerde informatie om te zetten naar iets dat bruikbaar is in de kliniek. Een mogelijke manier om deze omzetting te maken is door alle LDL deeltjes samen te nemen, en een ‘LDL deeltjesaantal’ te rapporteren. Deze aanpak heeft bewezen succesvol te zijn bij het voorspellen van hart- en vaatziekten. Maar de lipoproteïneprofielen bevatten nog meer informatie die gebruikt zou kunnen worden, bijvoorbeeld over VLDL, de metabole voorloper van het LDL deeltje. Hier ligt dus een kans voor een computermodel dat alle gemeten informatie kan interpreteren, en kan omvormen tot variabelen die als risico factor voor hart- en vaatziekten gebruikt kunnen worden.

         In dit promotieonderzoek is een computermodel ontwikkeld dat deze uitdaging aangaat. Het kan helpen om gedetailleerde lipoproteïnemetingen verder te interpreteren. Dit model is in staat om informatie over het metabolisme van lipoproteïnen af te leiden uit een enkele gedetailleerde meting van het groottespectrum van lipoproteïnedeeltjes. Dit proefschrift rapporteert over de ontwikkeling van het computermodel en nieuwe diagnostische merkers gebaseerd op dit model, de toepassing van een aantal van deze merkers in een voedingsstudie en een farmacologische interventie studie, en hun validatie als voorspellers van hart- en vaatziekten.

Opbouw van het proefschrift

Hoofdstuk 1, de inleiding, bespreekt het bovenstaande plus een aantal specifieke vragen gerelateerd aan dit proefschrift.

Deel 1 – model ontwikkeling

Deel 1 van dit proefschrift bestaat uit twee hoofdstukken waarin de ontwikkeling van het computermodel centraal staat. In hoofdstuk2 wordt het modelraamwerk Particle Profiler geïntroduceerd en geëvalueerd, waarbinnen een gedetailleerde grootteverdeling van lipoproteïnen kan worden gemodelleerd. Een model in dit raamwerk gaat uit van veronderstellingen over hoe het metabolisme van deze lipoproteïnedeeltjes afhangt van de grootte van het deeltje. We laten in dit hoofdstuk zien dat een eerste model in staat is bestaande data over de verschillende metabole omzettingen van lipoproteïnen te reproduceren. Het model kan ook onderliggende verschuivingen in deeltjesgrootte tussen groepen mensen modelleren die in aparte metingen terug zijn gevonden. Het model laat tussen groepen deelnemers ook verschuivingen zien in het metabolisme van lipoproteïnen, die biologisch geloofwaardig zijn. Ook is dit model in staat het cholesterol- en triglyceridefenotype te reproduceren van bekende genetische ziekten zoals familiaire hypercholesterolemie (FH) en familiaire hyperchylomicronemie.

         In hoofdstuk 3 ontwikkelen we een geavanceerdere implementatie van Particle Profiler, die we kalibreren aan de hand van data over de metabole flux van lipoproteïnedeeltjes in mensen met een specifieke genetische achtergrond. We valideren deze modelimplementatie en laten een eerste indicatie van klinisch nut zien. Omdat de gemodelleerde waarden niet direct gemeten kunnen worden, is de enig mogelijke validatie van dit model ‘corroboratie’ – bevestigen dat het model een correcte simulatie kan doen in een groot aantal verschillende mensen met verschillende genetische achtergrond en verschillende metabole ziekten. Voor een eerste indicatie van klinisch nut laten we zien dat ‘lipoproteine metabole ratio’s’ afgeleid van Particle Profiler goed in staat zijn om normolipidemische van dyslipidemische mensen te onderscheiden. Deze ratio’s zijn verhoudingen tussen productie, opname en lipolyse fluxen van deeltjes in een bepaald groottebereik. Omdat deze ratio’s kunnen worden berekend op basis van een enkele bloedmeting, is klinische toepassing in principe haalbaar.

Deel 2: Toepassing van het model

Deel 2 van het proefschrift bestaat uit drie hoofdstukken. Het eerste gaat over toepassing van het model op een voedingsstudie, het tweede over toepassing op een farmaceutische interventie studie en het derde over het voorspellen van hart- en vaatziekten.

         In hoofdstuk 4 beschrijven we een humane studie van TNO waarin middellange-keten vetzuren en linolzuur zijn toegevoegd aan het dieet van vrijwilligers. We onderzoeken hoe deze verandering in het dieet effect heeft op het lipoproteïne profiel na vasten, de kinetiek van lipoproteïnen, en de kinetiek van vetzuren na een maaltijd. We vinden dat concentraties van zowel VLDL als LDL significant hoger zijn na toevoeging van middellange keten vetzuren dan na toevoeging van linolzuur. Voor het modelleren gebruiken we Particle Profiler samen met een andere modelleertechniek die de productieflux van VLDL deeltjes kan afleiden uit gemeten stabiele isotoop data. Door deze combinatie vinden we dat de verschillen in VLDL metabolisme gerelateerd zijn aan de lipolyse- en opnameprocessen, niet aan de productie. Dit is een vinding die in deze studie alleen door combinatie van de modelleertechnieken mogelijk is. De resultaten suggereren dat het verschil in lipoproteïneconcentratie tussen de twee diëten toe te schrijven is aan de activatie van PPAR receptoren. In dit hoofdstuk illustreren we dus dat Particle Profiler goed toe te passen is op een dieet studie, en dat het een compleet beeld kan geven van VLDL metabolisme als er een lipoproteïneprofiel en een VLDL productie flux bekend is.

         In hoofdstuk 5 beschrijven we een toepassing van Particle Profiler op de GOLDN studie, een studie waarin vrijwilligers het medicijn Fenofibraat hebben ingenomen. De analyse verloopt in twee stappen: ten eerste maken we met een statistische clustertechniek subgroepen gebaseerd op het lipoproteïneprofiel vóór de Fenofibraat interventie. Deze clusters bestuderen we vervolgens op verschillende manieren. We bekijken de karakteristieken van de subgroepen, en ook hoe de standaard lipide parameters reageren op Fenofibraat. Om meer inzicht te krijgen in wat er mis is met het lipoproteïnemetabolisme in de clusters, passen we ook het Particle Profiler model toe op het representatieve lipoproteïneprofiel van ieder cluster. Deze analyse laat zien dat het ‘gezonde’ cluster inderdaad een goed functionerend VLDL metabolisme heeft. De analyse laat ook zien dat het verschil tussen de gezonde subgroep en de subgroep met een gematigde dyslipidemie vooral ligt in het lever-metabolisme, terwijl het verschil tussen de gematigde en hoog dyslipidemische groep vooral ligt in de extrahepatische lipolyse. Dit mechanisme geeft meer inzicht in waarom de reactie van lipidewaarden op Fenofibraat verschillend is tussen de groepen.

         In hoofdstuk 6 passen we Particle Profiler toe op de klassieke ‘Framingham Heart Study’. We leiden ‘lipoproteïne metabole ratio’s’ af uit eerder gemeten lipoproteïneprofielen, en laten zien dat twee ratio’s, die een indruk geven van het VLDL metabolisme, een significante meerwaarde hebben bij het voorspellen van hart- en vaatziekten boven de klassieke Framingham risicoscore. De ene ratio noemen we de ‘extrahepatische lipolyse ratio’. Deze ratio blijkt vooral een grote invloed te hebben op het risico bij mensen die medicijnen nemen om bloeddruk te verlagen: als mensen deze medicijnen nemen en de lipolyse van deeltjes is laag, dan gaat het risico op hart- en vaatziekten dramatisch omhoog. De tweede ratio is de hepatische omzetting ratio. Deze ratio is vooral belangrijk als iemand op de rand van laag en midden risico zit, gerekend vanuit LDL deeltjes. Als er vrij veel LDL deeltjes zijn, maar de lever omzetting van VLDL werkt goed, dan is het risico nog altijd laag; als de lever-omzetting van VLDL niet goed werkt, is het risico hoger. We hebben in deze studie dus twee lipoproteïne metabole ratio’s gevonden die de risicovoorspelling van hart- en vaatziekten significant verbeteren. Om in de kliniek te worden toegepast, zullen deze resultaten verder gevalideerd moeten worden.

Deel 3: Reflectie

Het derde deel van het proefschrift bevat twee hoofdstukken. Het eerste is een praktische methodologische reflectie op het ontwikkelen van diagnostische merkers gebaseerd op computermodellen die klinische chemie data analyseren. Het tweede is de algemene discussie.

         In hoofdstuk 7 geven we een aantal methodologische en technische overwegingen die onderzoekers kunnen helpen om diagnostische merkers te ontwikkelen gebaseerd op computermodellen die klinische chemie data kunnen analyseren. De rol van de computermodellen hierin is om deze data verder te interpreteren, zodat er meer relevante informatie uit de data gehaald kan worden. We bespreken zaken die een modelleur in gedachte dient te houden tijdens de ontwerp-, constructie-, en evaluatiefasen van de modelontwikkeling. We gebruiken het voorbeeld van de ontwikkeling van Particle Profiler als illustratie. Vanuit dit voorbeeld bespreken we een aantal technieken voor het efficiënt formuleren en berekenen van modellen, voor het structureren van de ‘workflow’ en voor kwaliteitscontrole.

         Hoofdstuk 8 bevat de algemene discussie van dit proefschrift. Hierin worden de voornaamste resultaten genoemd. Ook geef ik een aantal methodologische overwegingen die gaan over het kwantificeren van de lipolyse van een enkel deeltje, de precieze grootteafhankelijkheid van de metabole processen, en andere toepassingen van het model. Er is verder een uitgebreide vergelijking van Particle Profiler met andere modelleerstudies en er zijn aanbevelingen voor verder onderzoek.

Podcast Patrologie 4: De Apokriefen, de gnostiek, geloofsbelijdenissen en de canon van de Heilige Schrift

Rotsen aan zee in de buurt van Cadiz

De Paus heeft de afgelopen dagen flink het nieuws gehaald met zijn oproep tot gebed en vasten voor de vrede. Goeie actie! Zeker een intentie om voor door te bidden, ook na de gebedswake van gisterenavond.

Ik ga nog even verder met de podcasts over Patrologie. Deze aflevering geeft wat informatie over de apokriefen, de gnostiek, de geloofsbelijdenissen en de canon van de Heilige Schrift. Veel luisterplezier!

Klik hier om de podcast te downloaden.

De eerste podcast in deze serie is hier te vinden.

De tweede podcast in deze serie is hier te vinden.

De derde podcast in deze serie is hier te vinden.

 

Podcast Patrologie 3: De Apologeten en de Martelaren

De Palm der Marteldood...

Dit is de derde in een serie podcasts over Patrologie. Dit keer behandelen we de apologeten en martelaren uit de eerste eeuwen van het Christendom. Een Christen die de 'palm van de marteldood' ontvangt, is heel wat anders dan de martelaar waarover we nu soms horen in het nieuws. Leer er meer over in deze podcast.

Klik hier om de podcast te downloaden.

De eerste podcast in deze serie is hier te vinden.

De tweede podcast in deze serie is hier te vinden.

Patrologie Podcast 2: De eerste kerkvaders. De situatie van de vroege kerk; auteurs en belangrijke werken; de inhoudelijke hoofdpunten.

Na de inleiding spreken we in deze podcast over de eerste kerkvaders. We hebben het over de situatie van de vroege kerk, welke auteurs en belangrijke werken er waren, en wat de inhoudelijke hoofdpunten van hun geschriften waren.

Onze Lieve Vrouw van de Koningen, Sevilla

Deze foto is vorige week gemaakt, voor de noveen die ze hier in Sevilla bidden tot de patroon – Onze Lieve Vrouw van de Koningen (La Virgen de los Reyes). De traditie is dat het beeld van Onze Lieve Vrouw wordt uitgesteld, en dat de mensen langslopen om haar handen te kussen. Op 15 augustus wordt het beeld 's ochtends vroeg in processie door Sevilla gedragen. Alle Sevillanen die op vakantie zijn aan de kust of in de bergen om de koelte op te zoeken komen daarvoor terug.

Download hier de podcast: Patrologie 2 - eerste kerkvaders -podcast

De vorige podcast in deze serie is hier te vinden.

Bronvermelding: Ave Verum van Mozart 
– The Choir of New College, Oxford 
– Agnus Dei (Music of Inner Harmony).

Patrologie Podcast 1: Wat is Patrologie? Wie zijn de kerkvaders? Op welke bronnen baseren we ons?

Deze zomer heb ik het voorrecht om in Sevilla twee theologie cursussen te mogen volgen. De eerste gaat over Patrologie, de studie van de kerkvaders. Omdat dit een heel interessant thema is, vat ik uit dit vak een aantal hoogtepunten samen in een reeks podcasts van 10 minuten. Zo kunnen andere geïnteresseerden meegenieten, en leer ik het vak beter...

De inhoud van deze podcasts zijn natuurlijk geen uitputtende behandeling van de Patrologie, maar meer een kort overzicht met een paar kernpunten. Hopelijk werkt dit als opwarmer, en werkt het interesse om verdere verdieping te zoeken. Veel van de werken van de kerkvaders zijn online te vinden in het Engels op deze website: http://www.newadvent.org/fathers/

Het voordeel van korte podcasts is dat ze toegankelijker zijn, het nadeel is dat er vrij weinig tijd voor uitleg is. Dat kan verwarring of misverstanden in de hand werken. Als er dingen niet duidelijk zijn: vraag ze op mijn blog hieronder! Veel luisterplezier. 

Patrologie 1 - inleiding - Podcast

Bronvermelding: Ave Verum van Mozart – The Choir of New College, Oxford – Agnus Dei (Music of Inner Harmony).

Het Nieuwe Rijks – beste docent aller tijden in het licht

Op mijn derde bezoek in het Nieuwe Rijks (http://www.rijksmuseum.nl/) ontdekte ik dit schilderij van Orazio Borgianni, duidelijk onder de invloed van Caravaggio geschilderd. Caravaggio's tegenstelling tussen licht en donker is bekend, maar op dit schilderij krijgt die tegenstelling nog een extra lading en betekenis. Het schilderij stelt namelijk de jonge Jezus voor, die met zijn twaalf jaar de Schriftgeleerden in de tempel onderwijst. Hij, het 'Licht der wereld', staat volop in het licht, terwijl de Schriftgeleerden in de schaduwen ploeteren om de Heilige Schrift te onderzoeken. Zo komt de beste docent aller tijden dus dubbel in het licht te staan.

Dit thema is extra actueel omdat de Paus vorige week zijn eerste encycliek heeft uitgebracht, genaamd 'Lumen Fidei', oftewel het Licht van het Geloof, waarin hij uitlegt dat het geloof geen duisternis brengt, maar juist licht voor ons leven is. Ik ben er een eindje in onderweg, en ik vind het ouderwets genieten van de stijl van Benedictus XVI, die de theologische diepgang combineert met kraakhelderheid. Het stuk van paus Franciscus moet ik nog lezen. Het is zeer duidelijk te zien dat dit een 'quatre mains' stuk is, een mooi getuigenis over de onderlinge eensgezindheid van deze Paus en zijn voorganger.

De encycliek is hier te vinden: http://www.rkdocumenten.nl/rkdocs/index.php?mi=600&doc=4200

Babykennis: Zelfs een pasgeboren baby kan zijn ouders nadoen!

Mijn zus Minke is begonnen met het bedrijfje Babykennis waarmee ze trainingen geeft voor verloskundigen, kraamzorg, en pedagogisch medewerkers. Ze is nu ook een blog begonnen met leuke weetjes op het gebied van hechting tussen ouders en kinderen.

Zo blijkt dat zelfs pasgeboren babies hun ouders al kunnen nadoen! Lees er alles over op haar blog:

http://babykennis.blogspot.nl/ 

The Chief Rabbi of England says: "A century after a civilisation loses its soul it loses its freedom also."

The Chief Rabbi of England has written an interesting article, in which he proposes the challenge of our time. 

It is just that, in the words of historian Will Durant, 'There is no significant example in history, before our time, of a society successfully maintaining moral life without the aid of religion.'

Durant's point is the challenge of our time. I have not yet found a secular ethic capable of sustaining in the long run a society of strong communities and families on the one hand, altruism, virtue, self-restraint, honour, obligation and trust on the other. A century after a civilisation loses its soul it loses its freedom also.

For the complete article, please see:

http://www.spectator.co.uk/features/8932301/atheism-has-failed-only-religion-can-fight-the-barbarians/

Sebas de Haro verkent de haat-liefdeverhouding tussen filosofie en wetenschap

Op een conferentie die laatst is gehouden op het Amsterdam University College, heeft Sebas de Haro een mooie lezing gehouden over de relatie tussen wetenschap en filosofie. Zijn stelling is dat de natuurwetenschap filosofie nodig heeft, en hij onderbouwt dat met zowel logische als historische argumenten. Het is een goed geschreven stuk, dat ik aanraad voor een ieder die interesse heeft in dit actuele thema. Want Hawking's opmerking dat de filosofie dood is, is na het lezen van deze gedachten wel wat genuanceerd...

Het stuk is nu online verschenen, en is hier te vinden: http://arxiv.org/abs/1307.1244

Er is een datum! Ik verdedig mijn proefschrift op 16 oktober om 15:00 uur in Leiden.

Meer informatie over de dag volgt, maar zet hem vast in je agenda!

Wiehoe! Mijn proefschrift is goedgekeurd!

Nu alleen nog even verdedigen...

Dat is pas poezie...

Vandaag viert de katholieke kerk het feest van Corpus Cristi, oftewel Sacramentsdag. Het is ook de 10de verjaardag van de sacramentsprocessie door Amsterdam vandaag (http://www.olvkerk.nl/processie_2013.pdf). 

Als dichter hou ik vooral veel van de hymne Lauda Sion die vandaag in de liturgie gebeden of gezongen wordt. Deze is gecomponeerd door de Heilige Thomas van Aquino, en bevat volgens mij alles wat van een gedicht verwacht mag worden. Ten eerste is er een zeer heldere en klare verwoording van het geloofsmysterie van de Eucharistie, in bijna al zijn aspecten, zoals van de Heilige Thomas verwacht mag worden. Qua vorm heeft het een helder metrum (4 jamben per regel) en een helder rijmschema - aabccb, dat aan het einde 'oploopt' naar aaabcccb en aaaabccccb. Hij zoekt ook regelmatig inhoudelijk het 'poëtisch contrast' dat uit de inhoud naar voren komt, bijvoorbeeld dat bij het breken van het brood de gehele Christus in beide stukken van de hostie aanwezig blijft (al is dit contrast consistenter doorgevoerd in bijvoorbeeld het Adoro te Devote, ook van zijn hand). 

Al met al een prachtige hymne die vanwege de zeer precieze manier van opschrijven helaas veel verliest in de vertaling. Dus genieten voor de latinisten!

Latin text

English version

Lauda Sion Salvatórem Lauda ducem et pastórem In hymnis et cánticis. Quantum potes, tantum aude: Quia major omni laude, Nec laudáre súfficis. Laudis thema speciális, Panis vivus et vitális, Hódie propónitur. Quem in sacræ mensa cœnæ, Turbæ fratrum duodénæ Datum non ambígitur. Sit laus plena, sit sonóra, Sit jucúnda, sit decóra Mentis jubilátio. Dies enim solémnis ágitur, In qua mensæ prima recólitur Hujus institútio. In hac mensa novi Regis, Novum Pascha novæ legis, Phase vetus términat. Vetustátem nóvitas, Umbram fugat véritas, Noctem lux elíminat. Quod in cœna Christus gessit, Faciéndum hoc expréssit In sui memóriam. Docti sacris institútis, Panem, vinum, in salútis Consecrámus hóstiam. Dogma datur Christiánis, Quod in carnem transit panis, Et vinum in sánguinem. Quod non capis, quod non vides, Animósa firmat fides, Præter rerum ordinem. Sub divérsis speciébus, Signis tantum, et non rebus, Latent res exímiæ. Caro cibus, sanguis potus: Manet tamen Christus totus, Sub utráque spécie. A suménte non concísus, Non confráctus, non divísus: Integer accípitur. Sumit unus, sumunt mille: Quantum isti, tantum ille: Nec sumptus consúmitur. Sumunt boni, sumunt mali: Sorte tamen inæquáli, Vitæ vel intéritus. Mors est malis, vita bonis: Vide paris sumptiónis Quam sit dispar éxitus. Fracto demum Sacraménto, Ne vacílles, sed memento, Tantum esse sub fragménto, Quantum toto tégitur. Nulla rei fit scissúra: Signi tantum fit fractúra: Qua nec status nec statúra Signáti minúitur. Ecce panis Angelórum, Factus cibus viatórum: Vere panis fíliórum, Non mittendus cánibus. In figúris præsignátur, Cum Isaac immolátur: Agnus paschæ deputátur Datur manna pátribus. Bone pastor, panis vere, Jesu, nostri miserére: Tu nos pasce, nos tuére: Tu nos bona fac vidére In terra vivéntium. Tu, qui cuncta scis et vales: Qui nos pascis hic mortales: Tuos ibi commensáles, Cohærédes et sodales, Fac sanctórum cívium. Amen. Allelúja.

Sion, lift up thy voice and sing: Praise thy Savior and thy King, Praise with hymns thy shepherd true. All thou canst, do thou endeavour: Yet thy praise can equal never Such as merits thy great King. See today before us laid The living and life-giving Bread, Theme for praise and joy profound. The same which at the sacred board Was, by our incarnate Lord, Giv'n to His Apostles round. Let the praise be loud and high: Sweet and tranquil be the joy Felt today in every breast. On this festival divine Which records the origin Of the glorious Eucharist. On this table of the King, Our new Paschal offering Brings to end the olden rite. Here, for empty shadows fled, Is reality instead, Here, instead of darkness, light. His own act, at supper seated Christ ordain'd to be repeated In His memory divine; Wherefore now, with adoration, We, the host of our salvation, Consecrate from bread and wine. Hear, what holy Church maintaineth, That the bread its substance changeth Into Flesh, the wine to Blood. Doth it pass thy comprehending? Faith, the law of sight transcending Leaps to things not understood. Here beneath these signs are hidden Priceless things, to sense forbidden, Signs, not things, are all we see. Flesh from bread, and Blood from wine, Yet is Christ in either sign, All entire, confessed to be. They, who of Him here partake, Sever not, nor rend, nor break: But, entire, their Lord receive. Whether one or thousands eat: All receive the self-same meat: Nor the less for others leave. Both the wicked and the good Eat of this celestial Food: But with ends how opposite! Here 't is life: and there 't is death: The same, yet issuing to each In a difference infinite. Nor a single doubt retain, When they break the Host in twain, But that in each part remains What was in the whole before. Since the simple sign alone Suffers change in state or form: The signified remaining one And the same for evermore. Lo! bread of the Angels broken, For us pilgrims food, and token Of the promise by Christ spoken, Children's meat, to dogs denied. Shewn in Isaac's dedication, In the manna's preparation: In the Paschal immolation, In old types pre-signified. Jesu, shepherd of the sheep: Thou thy flock in safety keep, Living bread, thy life supply: Strengthen us, or else we die, Fill us with celestial grace. Thou, who feedest us below: Source of all we have or know: Grant that with Thy Saints above, Sitting at the feast of love, We may see Thee face to face. Amen. Alleluia.

Kunt u mij de weg naar Pinksteren vertellen meneer?

Wat is Pinksteren eigenlijk? Voor veel mensen in ons land is dat een grote vraag, voor weinigen een weet. Als ze dan horen dat het over de Heilige Geest gaat, wordt het vraagteken alleen maar groter: wie of wat is dat dan? Deze vraag doet bij mij een andere vraag reizen: waarom is het voor veel mensen eigenlijk zo moeilijk om de Heilige Geest te leren kennen? Dit stukje is een zoektocht naar het antwoord op deze vraag in drie etappes, die leiden via een rationalistisch geïnspireerde roman, een boeddhistisch standbeeld, en Christelijk boekje.

De lessen van mevrouw Lohmark

De zoektocht begint bij een roman die ik laatst heb gelezen omdat mijn zus me die cadeau gaf op mijn verjaardag. Het is geschreven door Judith Schalansky, heet 'De lessen van mevrouw Lohmark' en gaat over mevrouw Lohmark, een lerares biologie in de oud-DDR, die er een nogal 'biologistisch' wereldbeeld op nahoudt. In de roman worden de laatste jaren van haar docentschap beschreven, vanuit haar eigen perspectief. Al haar gedachten bij alles wat er gebeurt staan op papier. Om een voorbeeldje te geven hierbij een scene waarin mevrouw Lohmark na school haar buurman Hans ontmoet, die de hele dag alleen thuis zit.

  Hans: 'En ik haal geen stomme streken uit.' Iets nalaten als verdienste. Wat- eerzaam. —Maar nu was het genoeg, Ze wilde gaan.

 'Wacht even.'

 Hij bukte, aaide de kat en raapte iets op.

Een losse verroeste schroef. Hij woog hem even, gooide hem in de lucht, ving hemweer op en opende zijn hand.

'Ha‚ zie je, die kan ik nog een keer gebruiken.' Hij stopte hem in de zak van zijn verkreukelde spijkerbroek. Hij was blij. Zijn dag was gered. Hij had een goede vangst gedaan, die hij zijn hol in zou slepen, bij alle andere dingen die hij ooit nog een keer kon gebruiken. In zijn reservemagazijn. Een reserveleven. Gelukskind. De zielenpoot.

'Een mooie dag nog, Hans.'

Hij had zijn portie gehad

'Ik vind het leuk als je mijn naam zegt. Dat doet goed. Gebeurt niet vaak.' Hij kneep zijn ogen tot spleetjes.

'Weet je, er is niemand die met je praat. Er wordt gewoon niet meer met elkaar gepraat.'

Hij bedoelde natuurlijk zichzelf. Hij kon het niet laten. Nam je hele hand als je hem je pink gaf. Maar nu dan echt.

Ze liet hem staan. Dat was hij gewend.

  Je ziet in dit stukje dat Lohmark continu haar oordeel klaar heeft over alles wat Hans doet, en in dit geval ook de nood van haar eenzame buurman niet erg belangrijk vind.

Volgens mij zijn dit twee belangrijke kenmerken van het westers rationalisme. Een rationalist loopt de hele dag opgenomen in zijn eigen gedachtewereldje. Juist daardoor staat hij minder open voor de noden van de mensen om zich heen, voor relaties met anderen. We zullen zo zien waarom dat een groot obstakel is op de weg naar Pinksteren.

Een Iohan

Maar eerst het andere extreem. Toen ik laatst op bezoek was in het nieuwe Rijksmuseum (zoals ik al eerder schreef, zeer de moeite waard) zag ik in de Aziatische sectie dit beeld van een Iohan staan. Het is een beeld van een volgeling van Buddha die de Buddistische staat van volmaaktheid heeft bereikt. Hij luistert naar de Soetra, een geschrift dat de leer van Buddha overbrengt.

  Ik vind het een mooi beeld, omdat het inderdaad een mooie weergave is van het Boeddhistisch ideaal. De Iohan straalt beheerstheid uit, iemand die echt aandacht kan hebben voor waar hij naar luistert. Het contrast met de rationalist met ronddolende gedachten is groot. De Iohan is gecentreerd op zichzelf en op het luisteren naar de Soetra. Hij is niet iemand die continu oordeelt, en hij heeft veel getraind om zich innerlijk te kunnen beheersen.

  Veel mensen in onze streken hebben in de laatste tijd dan ook oosterse filosofieën omarmd om vrijer te worden van die innerlijke onrust die het westers rationalisme meebrengt. Dat is begrijpelijk, maar op een of andere manier zwakt dat toch weer wat af; het is enigszins teleurstellend gebleken. En het heeft zeker niet tot een nieuw Pinksteren geleid. Waarom niet?

Kom, Heilige Geest

Dit brengt me naar het eigenlijke Pinksteren. Voor wie het niet weet: met Pinksteren vieren we de komst van de Heilige Geest. Deze komt na de wederopstanding en hemelvaart van Jezus over de Apostelen die samen met Maria op Hem wachten. De Apostelen zijn angstig opgesloten in een binnenkamer, maar krijgen met Pinksteren opeens de innerlijke kracht en inspiratie om te vertellen over wat hen is overkomen, in het openbaar, en zelfs in talen die niet hun eigen talen zijn. Duizenden mensen bekeren zich die dag tot het Christendom, waarvan de bovennatuurlijke oorsprong volledig duidelijk te zien is. Dit is het verhaal, zoals het staat beschreven in de Handelingen van de Apostelen.

  Na hemelvaart: "Toen ze de stad binnenkwamen, gingen ze naar de bovenzaal waar ze gewoonlijk verbleven: Petrus, Johannes, Jakobus en Andreas, Filippus en Tomas, Bartolomeüs en Matteüs, Jakobus van Alfeüs, Simon de Zeloot en Judas van Jakobus. Zij bleven allen trouw en eensgezind in gebed, samen met de vrouwen, met Maria, de moeder van Jezus, en zijn broers. (...)

  "Toen de dag van Pinksteren aanbrak, waren zij allen op één plaats bijeen. Plotseling kwam er uit de hemel een geraas alsof er een hevige wind opstak, en het vulde heel het huis waar zij waren. Er verschenen hun vurige tongen, die zich verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten. Zij raakten allen vol van heilige Geest en begonnen te spreken in vreemde talen, zoals de Geest hun ingaf.

    Nu woonden er in Jeruzalem vrome Joden, afkomstig uit ieder volk onder de hemel. Toen dat geluid opkwam, liep de menigte te hoop en raakte in verwarring, omdat iedereen hen in zijn eigen taal hoorde spreken. Ze stonden versteld en vroegen zich verwonderd af: 'Maar dat zijn toch allemaal Galileeërs die daar spreken! Hoe is het dan mogelijk dat ieder van ons de taal van zijn geboortestreek hoort? Parten en Meden en Elamieten, en bewoners van Mesopotamië, Judea en Kappadocië, Pontus en Asia, Frygië en Pamfylië, Egypte en het Libische gebied bij Cyrene, en hier woonachtige Romeinen, Joden en proselieten, Kretenzen en Arabieren, wij horen hen in onze eigen taal spreken over de grote daden van God.'"

Het boekje dat ik ieder jaar gebruik om me op Pinksteren voor te bereiden heet 'Kom Heilige Geest' van Javiera del Valle. Zij was een zeer eenvoudige vrouw, een naaister, die door haar intieme omgang met de Heilige Geest ver is doorgedrongen tot de diepste mysteries van God. Het is geschreven voor mensen die al overtuigd Christen zijn, en graag willen groeien in de omgang met de Heilige Geest.

  Één van de adviezen die zij geeft is de onthechting van het eigen ik – de eigen oordelen, gedachten, gevoelens, om meer ruimte te laten aan de inwoning van God in onze ziel. In eerste instantie kan dat een beetje lijken op wat de Iohan doet. Hij probeert immers ook zijn eigen gedachten en gevoelens onder controle te krijgen om innerlijke rust en uiteindelijk het nirvana te bereiken. Maar toch is er een heel belangrijk verschil.

  Al zijn het rationalisme, met zijn continu rondvliegende gedachten, en de innerlijke rust van de Iohan ver van elkaar verwijderd, ze hebben ook één ding gemeen. Uiteindelijk zijn ze gericht op het 'IK'. De rationalist is steeds bezig met ZIJN gedachten, de Iohan met ZIJN geestelijke perfectie. En juist dat is het grootste obstakel voor een nieuw Pinksteren. Niet voor niets wachten de apostelen SAMEN op Pinksteren. SAMEN ook met Maria volharden ze in gebed, en het gebed is een gesprek met God. Het is niet hun eigen innerlijke rust die voorop staat, maar de relatie: de relatie met anderen, de relatie met God. Het Christendom gaat ten diepste over relaties, relaties van liefde. En dat is altijd weer nieuw.

De weg naar Pinksteren

Om af te sluiten kom ik terug op de vraag waarmee ik begon: " waarom is het voor veel mensen eigenlijk zo moeilijk om de Heilige Geest te leren kennen?" Ik hoop dat het antwoord duidelijker is geworden. Veel mensen die het westers rationalisme hebben geërfd hebben, zoals ik ook, moeite om niet steeds bezig te zijn met hun eigen gedachten. Als mensen daar moe van worden, zoeken ze vooral ook naar hun eigen rust, misschien met behulp van oosterse filosofieën. Maar voor een intiemere omgang met de Heilige Geest is een ommekeer nodig, een 'bekering' in de diepste zin: namelijk in eerste instantie alles doen uit liefde voor God en voor de anderen. Voor alles moeten we God voorop, de anderen daarna, en onszelf op de derde plaats zetten.

  Makkelijk is het niet, maar moeilijk is dit ook niet. Het is een kwestie van willen willen. Als we willen Liefhebben, komt de Heilige Geest en schenkt ons de Liefde die we nodig hebben om het écht te doen. Al ben ik er zelf nog niet, ik heb wel al gemerkt dat God me al veel stappen die richting op heeft geholpen. Dus doe je best, en God doet de rest.

Waarom neemt Gandalf Bilbo de Hobbit mee?

Gisterenavond hebben we de Hobbit gekeken. Het is een leuke film, met aan het einde wel een wat hoog Indiana-Jones gehalte. Maar zeker erg vermakelijk.

Mijn favoriete citaat uit de film komt niet in het boek voor, al is het denk ik wel in Tolkien's geest. Het is Gandalf's uitleg aan Lady Galadriël over de reden waarom hij Bilbo heeft meegenomen op de tocht.

"Saruman believes that it is only great power that can hold evil in check. But that is not what I found. I found that it is the small things, everyday deeds of ordinary folk, that keeps the darkness at bay. Simple acts of kindness and love."

Dit lijkt me een goede weergave van het thema van de film, een thema waar ik me helemaal in kan vinden.